5. Kopziekte (hypomagnesemie)
Verschillende aandoeningen bij de koe gaan gepaard met een afwijkend gedrag. De symptomen worden hersenverschijnselen genoemd. Eén van de aandoeningen met zulke hersenverschijnselen is de gekke-koeien-ziekte die enkele jaren geleden veel publiciteit kreeg omdat de indruk bestond dat de ziekte overdraagbaar was op mensen. Een andere ziekte met een dergelijk afwijkend gedrag is kopziekte. Die koeien krijgen plotseling krampen; ze vallen neer, slaan wild met poten en kop en loeien luid. Als er dan niet snel wordt ingegrepen gaan ze in een paar uur dood.
Gras
Kopziekte bij koeien ontstaat door een voedingsfout: als ze lange tijd te weinig magnesium te vreten krijgen, kan het ze plotseling in de kop slaan. Een magnesiumtekort in het gras ontstaat als de bodem te weinig van dit mineraal bevat en teveel kalium. Want kalium verdringt magnesium bij de opname in het gras. Toch groeit het gras dan even goed; het wordt alleen iets minder groen. Maar dat valt niet op als de kleur overal in de wei hetzelfde is. Kopziekte komt voor bij koeien die voornamelijk magnesiumarm gras vreten, als ze dag en nacht in de wei lopen. Moderne melkkoeien komen niet meer buiten of maar een paar uur per dag. Ze krijgen een uitgekiend rantsoen met gras, mais en verschillende soorten krachtvoer. Dat hebben ze nodig om per dag tot vijftig liter melk te kunnen produceren. Dat kan niet op een dieet dat alleen uit gras bestaat.
met de kont in de wind en de regen
Spoed
Het is november. Er wordt gebeld voor een koe met kopziekte. Dat is de oproep met de hoogste graad van urgentie. Vlug de hoorn op de haak en op een draf naar de auto. Dan de snelste weg naar het betreffende weideperceel. Het gaat om minuten. Het is huilend herfstweer. Er is weinig verkeer op de lokale wegen, maar ook weinig zicht door de striemende regen, ondanks het werk van de ruitenwissers. Overal staan de koeien al op stal. Maar hier staan ze op een kluitje vóór het hek met de kont in de wind en de regen. Zo wachten ze gelaten tot de bui voorbij is.
Infuus
Midden in de wei ligt een koe op haar zij. De poten slaan heftig heen en weer; de kop beukt in de grond; schuim staat op de bek en ze brult angstaanjagend. Gauw twee infuusflessen uit de auto, een slang en een naald. De stethoscoop in de zak; over het hek, het koppel koeien voorbij. Vlug! De enige veilige plek in haar buurt is de rugzijde. Van daaruit steek ik de naald in de melkader onder de buik. De modder op de huid negeer ik. De infuusfles omhoog, lucht uit de slang en ik laat het reddende vocht lopen. De vloeistof met magnesiumzouten stroomt het lichaam in; naar het hart, de hersenen en de spieren. De eerste driekwart liter loopt in een minuut of vijf de bloedbaan in. Als ik de tweede fles aansluit, lijken de krampen iets minder te worden. Die fles houd ik lager om de snelheid van het infuus af te remmen en ik controleer nu het hart. Dat bonkt tegen de stethoscoop. Geleidelijk wordt het hartritme rustiger. Hè-hè, dat was op het nippertje.
Bemesting
Ik adviseer om de koeien op stal te zetten. Ze hebben allemaal te weinig magnesiumreserve en lopen het gevaar om vroeger of later kopziekte te krijgen. Dat advies valt niet in goede aarde: de boer kijkt langs me heen de wei in. De dieren lopen hier pas een week en er staat veel gras. Op stal moet de wintervoorraad worden aangesproken. Ik vraag hoe hij dit perceel heeft bemest. “Gewoon, met varkensgier.” In varkensmest zit veel kalium. Daarbij moet dan extra magnesium worden gestrooid. “Heb je ook kieseriet of magnesamon gestrooid?” Hij reageert geërgerd: “Ge ziet toch zeker zelf wel dat het gras hier verrekkes groeit!” Ik heb hem gekrenkt in zijn eer als boer: alsof hij niet zou weten hoe de grond moet worden bemest! Ik zwijg maar verder. Het zijn tenslotte zijn koeien.
Afloop
Enkele dagen later heeft een collega spoeddienst als er wordt gebeld voor een tweede koe met kopziekte in dezelfde wei. Als hij aankomt, is de koe al dood. Kort daarna zijn de dieren opgestald. Het waren de laatste koeien met kopziekte in onze praktijk. Maar bij melkkoeien die op stal worden gehouden is het gevaar van kopziekte niet helemaal afwezig. Want ook bij stalvoedering is gras een belangrijk onderdeel van het rantsoen. En koeien met een moderne heel grote productie verliezen dagelijks veel magnesium met de melk. Het evenwicht tussen opname en afgifte kan door een kleine voedingsfout al worden verstoord. Als een koe straks op stal kopziekte krijgt, is dat ziektebeeld bij de boer en wellicht ook bij de moderne veearts nauwelijks nog bekend: het beeld is van hun netvlies verdwenen. Maar als een adequate reactie op zich laat wachten, kan dat enkele koeien kosten.
| Index Landbouwhuisdieren |
>>
volgende: 6. Koeien onthoornen |
_clip_image002.jpg)