Veterinaire Verhalen over Paarden

16. Naspoelen en dichtzetten (vulvaplastiek)

De geboorteweg van fokmerries wordt met de jaren minder elastisch. De vulva die voor de afsluiting van de schede moet zorgen, wordt slapper en tijdens de voortbeweging kan lucht in en uit de schede stromen: luchtzuigen wordt dat genoemd. Het schedeslijmvlies kan dan ontstoken raken en die ontsteking kan zich uitbreiden naar de baarmoeder. De merrie is daardoor moeilijk drachtig te krijgen. Door de vulva en het achterste deel van de schede wat kleiner te maken, wordt dat luchtzuigen voorkomen. Bij die chirurgische correctie (vulvaplastiek) wordt ongeveer een derde deel van de opening gesloten. Tweederde deel blijft dus open. Toch wordt die ingreep in de paardenwereld aangeduid als ‘dichtzetten’ van de merrie.

dressuurpaard

Luchtzuigen
Anita was een bijzonder paard. Als driejarige werd ze vijfde op de nationale merriekeuring in Utrecht. Ze kon dan ook bijzonder goed draven. Ze werd gedekt, maar ze werd niet drachtig; ook niet na herhaalde dekkingen. Zeker voor een jonge merrie is dat ongewoon. Andere merries werden van dezelfde hengst vlot drachtig. Aan het sperma kon het dus niet liggen. Bij het onderzoek viel op dat het schedeslijmvlies roder was dan normaal. Daarom heb ik een slijmmonster genomen uit de baarmoeder. Na twee dagen kweken op de Gezondheidsdienst voor Dieren groeiden daaruit apathogene bacteriën. Dat zijn bacteriën die geen ziekte veroorzaken: dus een soort huis- tuin- en keukenbacteriën die in de buitenlucht voorkomen. Maar in de baarmoeder horen geen bacteriën aanwezig te zijn; zelfs geen apathogene. Anita was intussen gedekt en na de eisprong heb ik haar baarmoeder met antibiotica behandeld op twee achtereenvolgende dagen. Dat inbrengen van antibiotica in de baarmoeder heet in het paardenjargon ‘naspoelen’. Na de tweede behandeling is ze dichtgezet. Ze werd niet meer hengstig en later bleek ze drachtig.

Openknippen
Als je de vulva gedeeltelijk hebt dichtgehecht, moet je die weer openknippen voor de geboorte van het veulen. Doe je dat niet dan bestaat er grote kans op inscheuren bij de bevalling. Daarbij kunnen lelijke wonden ontstaan. Het is niet verstandig om met het openknippen van zo’n merrie te wachten tot de bevalling al is begonnen: de uitdrijving van het veulen is een kwestie van een tiental minuten. Dus als je er dan nog naar toe moet rijden, kom je vrijwel altijd te laat. Als de uier van een merrie groter wordt (als ze ‘opuiert’) laat de veulengeboorte doorgaans nog maar een paar dagen op zich wachten. Dan ga ik er heen. Bij het plaatselijk verdoofde dier knip ik de vulva weer helemaal open door het bestaande litteken, recht naar boven in de richting van de anus. De wond laat ik open. Na de geboorte en de daaropvolgende dekking wordt de baarmoeder weer twee keer nagespoeld en aansluitend opnieuw dichtgezet. De wond moet dan worden ‘opgefrist’ omdat alleen verse wondranden aan elkaar groeien. Door daarbij aan beide kanten alle littekenweefsel weg te snijden, geneest de wond mooier en kun je het dichtzetten vaak herhalen.

Urine in de schede
Tien jaar later is de merrie voor het stamboek zowel ster, keur als preferent geworden. Daarmee behoort ze tot de elite van de rijpaardmerries. Ze heeft elk jaar een veulen gebracht, negen in totaal. Elk jaar is ze vóór de veulengeboorte opengeknipt en na de dekking nagespoeld en dichtgezet. Nu is ze hengstig en ze staat in de opvoelbox. Ze hinnikt naar haar veulen dat in de stal is achtergelaten. Als ik met een buis en een lampje in de schede kijk, staat daar een plas vocht: de schedebodem is verzakt en er blijft urine achter. Dat maakt haar nagenoeg onvruchtbaar. Om de vulva en een deel van de schede nauwer te maken, is nu een ingrijpender operatie noodzakelijk. De verzakte bodem moet omhoog worden gehaald zodat alle urine weer naar buiten afvloeit. Want urine is dodelijk voor sperma. Als je onder de microscoop een druppel sperma bekijkt en daar een druppel urine aan toevoegt, zie je in minder dan een minuut alle spermiën doodgaan.

Kunstmatige inseminatie
Gelukkig voor Anita heeft de natuurlijke dekking intussen plaatsgemaakt voor de kunstmatige inseminatie. Want door de vulvaplastiek die nu nodig is, wordt het achterste deel van de schede te nauw om de penis van een natuurlijk dekkende hengst door te laten. Maar bij de KI wordt het sperma met een dunne pipet in de baarmoedermond gebracht. En zo is ze ook voor de tiende keer weer drachtig geworden. In de vier jaar daarna heeft ze nog drie keer geveulend. Eén keer werd ze niet drachtig. Op haar zeventiende is ze ten slotte als fokmerrie totaal versleten: de schedebodem is diep weggezakt en alle rek is eruit. Ze heeft dan in totaal dertien veulens gebracht en is even vaak dichtgezet en weer opengeknipt. Ze is niet meer geïnsemineerd. Het dichtzetten van merries is in de moderne rijpaardfokkerij een veel gebruikte ingreep.

| Index Paarden |
>> volgende: 17. Draadwond (afwisselend beweiden)